Meditatie is zo oud als de mensheid. Er bestaan vele vormen, die al dan niet ontwikkeld of toegeëigend zijn door theologische of filosofische scholen. Globaal gezien bestaan er twee soorten meditatie: de meditatievorm die concentratie en kalmte (samatha) bevordert en de vorm die bewustwording of inzicht (vipassana) stimuleert.
Bij concentratie-meditatie probeer je je geest op één punt te richten, meestal de gewaarwording van de ademhaling. Maar dit kan ook een mantra (een speciale klank of tekst die je in stilte herhaalt), of een visueel object zijn. Alle andere gewaarwordingen probeer je buiten te sluiten. Door het vernauwde en éénpuntige bewustzijn kan vrij snel een diepe rust en ontspanning ontstaan. Mentale stoorzenders hebben geen invloed meer en je wordt uiteindelijk één met het object van meditatie.
Concentratie gaat zich manifesteren als onwankelbaarheid. Deze ervaringen van diepe concentratie kunnen zeer aangenaam. In het dagelijks leven is het echter niet mogelijk om de diepe concentratie te behouden en kunnen op ieder moment moeilijk te hanteren gevoelens en emoties ontstaan die de harmonie verstoren.
Het woord 'vipassana' bestaat uit twee samengevoegde begrippen uit het Pali. ‘Passana’ betekent ‘zien’ en verwijst naar intuïtief begrijpen van de werkelijkheid; ‘vi’ betekent ‘op verschillende manieren’ en verwijst naar verschillende vormen van inzicht, die ontstaan uit de beoefening van vipassana-meditatie. Vipassana is dus het observeren van de werkelijkheid in onszelf.
